Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027 (FEnIKS) jest kojarzony przede wszystkim z finansowaniem dużych inwestycji publicznych w zakresie energetyki, transportu, ochrony środowiska, zdrowia oraz infrastruktury kultury. W jego ramach przewidziano jednak również konkretne instrumenty skierowane do sektora prywatnego – w szczególności przedsiębiorstw realizujących projekty z zakresu efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii oraz podmiotów medycznych posiadających kontrakty z NFZ. Poniżej przedstawiamy, jakie projekty biznesowe i zdrowotne mogą liczyć na wsparcie oraz jakie warunki należy spełnić, aby skutecznie ubiegać się o dofinansowanie.
Spis treści
Jakie są główne kierunki inwestycyjne programu FEnIKS 2021–2027?
Program FEnIKS koncentruje się na modernizacji infrastruktury technicznej i społecznej w sposób zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz celami polityki klimatycznej i energetycznej Unii Europejskiej. Obejmuje przede wszystkim inwestycje w transformację energetyczną, w tym poprawę efektywności energetycznej budynków i procesów, rozwój odnawialnych źródeł energii oraz modernizację i cyfryzację sieci elektroenergetycznych i gazowych.
Ważną część programu stanowią również projekty z zakresu gospodarki wodno-ściekowej i odpadowej, adaptacji do zmian klimatu, ochrony bioróżnorodności oraz rozwoju niskoemisyjnego transportu – zwłaszcza kolejowego i miejskiego – wraz z infrastrukturą drogową w sieci TEN-T. Znaczące środki przeznaczono także na wzmocnienie systemu ochrony zdrowia oraz ochronę i rozwój infrastruktury kultury o znaczeniu krajowym i ponadregionalnym.
Jakie możliwości daje FEnIKS 2021–2027 dla firm i podmiotów medycznych?
Zasadnicza oś programu FEnIKS 2021–2027 dotyczy infrastruktury publicznej i jednostek podległych administracji. Jednocześnie wybrane działania umożliwiają finansowanie projektów realizowanych przez sektor prywatny – przede wszystkim przedsiębiorstwa inwestujące w efektywność energetyczną i odnawialne źródła energii oraz podmioty medyczne posiadające kontrakty z NFZ.
W przypadku firm wsparcie obejmuje głównie inwestycje środowiskowe, ukierunkowane na ograniczenie energochłonności, redukcję emisji oraz zwiększenie udziału OZE w bilansie energetycznym przedsiębiorstwa. Instrumenty te mają sprzyjać poprawie efektywności kosztowej działalności i dostosowaniu modeli biznesowych do wymogów transformacji energetycznej.
W obszarze ochrony zdrowia program wspiera podmioty realizujące świadczenia finansowane ze środków publicznych. Dotyczy to zarówno placówek podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), jak i ponadregionalnych placówek Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) i podmiotów świadczących opiekę psychiatryczną inwestujących w infrastrukturę, sprzęt medyczny oraz rozwój nowoczesnych modeli organizacji opieki.
Dotacje dla przedsiębiorstw w FEnIKS
W kontekście wsparcia biznesu program koncentruje się wyłącznie na przedsięwzięciach środowiskowych, w szczególności poprawie efektywności energetycznej i rozwoju OZE.
Poprawa efektywności energetycznej w dużych i średnich przedsiębiorstwach
W zakresie efektywności energetycznej wsparcie kierowane jest do dużych i średnich przedsiębiorstw. Instrument realizowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oferuje preferencyjną pożyczkę z oprocentowaniem 0% wraz z możliwością częściowego umorzenia kapitału. Finansowanie może objąć do 85% kosztów kwalifikowanych projektu, przy czym poziom umorzenia – sięgający maksymalnie 49% kapitału pożyczki – zależy od wielkości przedsiębiorstwa oraz uzyskanych oszczędności energii końcowej lub produktywności instalacji OZE. Część kapitału objęta umorzeniem ma charakter bezzwrotny, co w praktyce oznacza efekt ekonomiczny zbliżony do dotacji.
Zakres inwestycji obejmuje m.in. modernizację energetyczną budynków zakładowych, podniesienie efektywności energetycznej procesów produkcyjnych czy modernizację instalacji technologicznych. Warunkiem ubiegania się o wsparcie jest przeprowadzenie audytu energetycznego, który uzasadnia zakres planowanych działań. Nabór w tej formule przewidziany jest do 13 marca 2026 r.
Rozwój OZE
Drugim istotnym obszarem jest rozwój odnawialnych źródeł energii, w tym instalacji do produkcji energii elektrycznej, ciepła oraz paliw alternatywnych, zwłaszcza biometanu. Program FEnKKS obejmuje wsparcie większych instalacji:
- elektrowni wiatrowych powyżej 5 MWe,
- instalacji biomasowych i wodnych powyżej 5 MWe,
- biogazowych powyżej 0,5 MWe,
- fotowoltaicznych powyżej 0,5 MWe.
Instalacje o mniejszej mocy (mikroinstalacje) finansowane są na poziomie programów regionalnych.
W aktualnym konkursie „Rozwój OZE” wsparcie ograniczone jest wyłącznie do budowy i modernizacji instalacji do wytwarzania biometanu oraz energii z biogazu. Konstrukcja finansowania ma charakter mieszany i obejmuje obowiązkowe połączenie dotacji oraz pożyczek – preferencyjnej (0%) i rynkowej – oferowanych przez NFOŚiGW. Dotacja może pokryć do 39,06% kosztów kwalifikowanych, a pożyczka preferencyjna musi stanowić co najmniej 40,65% tych kosztów. Wnioski można składać do 30 kwietnia 2026 r.
Pozostałe działania w ramach FEnIKS skierowane są głównie do spółek komunalnych i przedsiębiorstw realizujących zadania publiczne, m.in. w obszarze gospodarki odpadami, transportu miejskiego i kolejowego, energetyki cieplnej oraz infrastruktury kultury.
Dotacje dla służby zdrowia w FEnIKS
W sektorze ochrony zdrowia kluczowe znaczenie ma Priorytet FENX.06 Zdrowie, w szczególności działanie FENX.06.01 dotyczące systemu ochrony zdrowia. Wsparcie kierowane jest wyłącznie do podmiotów realizujących świadczenia w publicznym systemie ochrony zdrowia, tj. na podstawie kontraktów z NFZ. Mogą to być zarówno podmioty publiczne, jak i prywatne.
Aktualnie realizowany jest projekt grantowy Narodowego Funduszu Zdrowia Wsparcie podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) dedykowany placówkom podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) z całej Polski. Wsparcie ma formę bezzwrotnej dotacji pokrywającej do 100% kosztów inwestycji, przy maksymalnej kwocie grantu do 600 tys. zł. Środki mogą być przeznaczone na inwestycje modernizacyjne i rozwojowe, w tym zakup sprzętu medycznego i drobne prace remontowo-modernizacyjne. NFZ przyjmuje wnioski w formie elektronicznej do 7 kwietnia 2026 r.
W poprzednich naborach wsparciem objęto m.in. inwestycje w infrastrukturę i wyposażenie ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, rozwój opieki jednodniowej, wsparcie Centrów Zdrowia Psychicznego dla dorosłych oraz infrastrukturę psychiatrii dzieci i młodzieży na wszystkich poziomach referencyjnych. Niewykluczone, że w kolejnych miesiącach pojawią się następne rundy finansowania w tych obszarach.
Jak uzyskać dofinansowanie z programu FEnIKS?
Proces pozyskania wsparcia w ramach FEnIKS powinien rozpoczynać się od precyzyjnego dopasowania projektu do celów programu oraz potrzeb rozwojowych i strategicznych wnioskodawcy. Kluczowe znaczenie ma szczegółowa analiza dokumentacji naborowej, w tym kryteriów dostępu oraz obszarów preferencji punktowych, które pozwalają realnie ocenić szanse na uzyskanie dofinansowania.
Na etapie przygotowawczym konieczne jest przeprowadzenie wymaganych działań formalnych i technicznych jeszcze przed złożeniem wniosku. W zależności od rodzaju projektu może to obejmować:
- wykonanie audytu energetycznego,
- uzyskanie pozwolenia na budowę,
- warunków przyłączeniowych,
- w przypadku projektów medycznych – właściwych opinii i zgód instytucjonalnych (np. OCI).
Równolegle należy opracować realistyczny harmonogram rzeczowo-finansowy oraz budżet inwestycji, uwzględniający zarówno wymogi konkursowe, jak i zdolność organizacyjną do realizacji projektu.
Istotnym elementem jest przygotowanie kompletnej dokumentacji aplikacyjnej, obejmującej wniosek o dofinansowanie oraz wymagane załączniki, takie jak studium wykonalności czy analizy finansowe i środowiskowe. Na etapie oceny projektu niezbędne jest rzetelne i terminowe odniesienie się do ewentualnych uwag instytucji oceniającej.
Jakich błędów unikać przy składaniu wniosku do programu FEnIKS?
Do najczęstszych błędów należą brak wymaganych decyzji administracyjnych, przyjęcie nierealnego harmonogramu realizacji inwestycji lub niedostateczna weryfikacja technicznych kryteriów dostępu, takich jak minimalny poziom oszczędności energii czy wymagane moce instalacji OZE. Ryzyko to można ograniczyć poprzez powierzenie przygotowania projektu doświadczonym ekspertom. Skuteczne rozliczanie dotacji zaczyna się już na etapie planowania – błędy w budżecie mogą skutkować późniejszą korektą finansową.
Porównanie kluczowych instrumentów finansowych w programie FEnIKS
| Obszar wsparcia | Typ beneficjenta | Przeznaczenie środków (na co dotacja/pożyczka) | Forma finansowania | Max. wsparcie | Termin naboru |
| Efektywność energetyczna | Duże i średnie firmy | Termomodernizacja budynków, wymiana linii technologicznych, systemy odzysku ciepła, cyfrowe zarządzanie energią. | Pożyczka preferencyjna z umorzeniem | Do 49% umorzenia | do 13.03.2026 |
| Rozwój OZE | Przedsiębiorstwa | Budowa i modernizacja instalacji do produkcji biometanu oraz biogazu (energia elektryczna i cieplna). | Hybrydowa (Dotacja + Pożyczka) | Dotacja do 39,06%, | do 30.04.2026 |
| Wsparcie POZ | Podmioty medyczne udzielające świadczeń POZ (kontrakt z NFZ) | Inwestycje modernizacyjne i rozwojowe, w tym zakup sprzętu medycznego i drobne prace remontowo-modernizacyjne | Bezzwrotny grant | 100% (do 600 tys. zł) | do 07.04.2026 |
Wsparcie ekspertów w pozyskiwaniu funduszy FEnIKS
Złożoność dokumentacji konkursowej oraz konieczność znajomości przepisów unijnych – w tym zasad kwalifikowalności wydatków czy wymogów związanych z zasadą DNSH – powodują, że proces aplikacyjny wymaga interdyscyplinarnej wiedzy prawnej, finansowej i technicznej.
Wsparcie wyspecjalizowanych doradców, takich jak ECDF, obejmuje analizę koncepcji projektu, dobór odpowiedniego programu, przygotowanie wniosku i towarzyszącej dokumentacji (w tym audytów energetycznych), koordynację procesu aplikacyjnego oraz wsparcie na etapie oceny. Profesjonalne przygotowanie wniosku nie eliminuje ryzyka konkursowego, ale pozwala je racjonalnie ograniczyć i zwiększyć zgodność projektu z wymogami instytucji finansujących. Zapraszamy do kontaktu z Doradcami, którzy bezpłatnie przeanalizują możliwości wsparcia dla Twojego projektu wpisującego się w cele energetyczne i zdrowotne programu FEnIKS 2021-2027.
Chcesz, żeby żadna dotacja Ci nie uciekła? Skorzystaj z naszego bezpłatnego monitoringu dotacji i otrzymuj na bieżąco informacje o nowych konkursach. Zapisz się teraz!
