Wdrażanie strategii ESG to już nie tylko dobra praktyka czy narzędzie budowania zaufania wśród partnerów i klientów. To obowiązek wynikający z praktyk biznesowych i regulacji prawnych, który diametralnie zmienia model prowadzenia biznesu w Polsce i Unii Europejskiej. W artykule przybliżamy, czym jest ESG, kogo dotyczą nowe wymagania i jak ewoluuje otoczenie regulacyjne – oraz dlaczego, mimo zmian wstrzymujących raportowanie ESG dla części podmiotów, inwestycje w zrównoważony rozwój są nadal opłacalne.
Spis treści
Raportowanie ESG – na czym polega i dlaczego jest ważne?
ESG – skrót od Environmental, Social, Governance – to sposób oceny przedsiębiorstwa pod kątem jego wpływu na środowisko, społeczeństwo i jakość zarządzania. Raportowanie ESG obejmuje publikowanie danych i opisów działań pozafinansowych, które pokazują długoterminową wartość firmy oraz jej oddziaływanie na otoczenie. O ile w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstwa w sposób transparentny pokazują swoją kondycję finansową, to raportowanie ESG ma umożliwiać ich weryfikację pod kątem wskazanych trzech aspektów. W praktyce docelowo kluczowe staje się budowanie transparentności wobec interesariuszy: inwestorów, klientów, pracowników czy lokalnych społeczności.
Dlaczego raportowanie ESG zyskuje na znaczeniu?
Trend ten jest napędzany zarówno przez rosnące oczekiwania konsumentów i inwestorów, jak i zmiany w prawie, które są związane z dążeniem do realizacji Porozumień Paryskich nakreślonych przez ONZ i dążeniem do neutralności klimatycznej, która jest celem UE do 2050 roku. Pomimo zawirowań na globalnej scenie polityczno-gospodarczej priorytety pozostają niezmienione, a biznes, chcąc utrzymać dostęp do kapitału, nie może przechodzić obojętnie wobec tych celów.
Raportowanie ESG – polski kontekst prawny i wytyczne
Pakiet Omnibus
26 lutego 2025 roku był sądnym dniem dla całej ekosystemu ESG w Europie. Komisja Europejska zaprezentowała tego dnia Pakiet Omnibus, którego najważniejszym celem było ułatwienie raportowania i wstrzymanie obowiązku dla większości podmiotów w Polsce i Europie. Jest to ponad 80% przedsiębiorstw, które byłyby zobligowane do raportowania.
Pakiet Omnibus wprowadza podejście „mniej, ale mądrzej” – koncentruje się na dużych graczach, a mniejsze podmioty dostają więcej czasu i elastyczności:
- Raport ESG – kto ma obowiązek? Utrzymanie obowiązkowego raportowania wyłącznie dla firm zatrudniających ponad 1 000 osób oznacza, że większość MŚP odetchnie z ulgą, ale jednocześnie jasno mówi: to duzi liderzy rynkowi pociągają za sznur ESG.
- Raportowanie ESG – od kiedy? W przypadku MŚP (zarówno notowanych, jak i nienotowanych) termin został przesunięty o dwa lata, co oznacza, że obowiązek raportowania wejdzie w życie później, niż pierwotnie zakładano.
Cel zmian: przedsiębiorstwa zyskały czas na wdrożenie procesów, budowę systemów i zebranie danych potrzebnych do rzetelnego raportowania ESG.
Więcej na temat samego pakietu Omnibus pisaliśmy tutaj: Raportowanie zrównoważonego rozwoju (ESG): Stan obecny i proponowane zmiany w pakiecie Omnibus.
Standardy ESRS
Kluczowa jest także rewizja samych standardów ESRS (European Sustainability Reporting Standards – Europejskich Standardów Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju): uproszczenie punktów danych ma ułatwić firmom zebranie i przetworzenie informacji, bez niepotrzebnego nakładu biurokracji. Audyt pozostaje na poziomie „limited assurance”, co oznacza weryfikację, ale bez pełnego obciążenia kosztami „hard audit”.
Standard VSME dla mniejszych firm
Ważnym, zakładanym elementem jest też wprowadzenie dobrowolnego standardu VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for Micro and Small Enterprises – Dobrowolny Standard Raportowania Zrównoważonego Rozwoju dla Mikro- i Małych Przedsiębiorstw) dla firm poniżej 1 000 pracowników — gdyby anty-ESG miał maskować brak strategicznego podejścia, to opcja VSME jest dowodem, że temat wciąż może służyć jako przewaga konkurencyjna, nie tylko kolejna lista punktów do odhaczenia. Warto także zauważyć, że ograniczenie zakresu danych z łańcucha dostaw to ukłon w stronę tych, którzy obawiają się zbytniego rozprzestrzenienia wymagań. Podsumowując: pakiet Omnibus balansuje między potrzebą ułatwień a utrzymaniem przyzwoitego poziomu transparentności – pokazuje, że ESG może być narzędziem wspierającym rozwój, a nie kolejnym ciężarem.
Raportowanie ESG – kontekst polski
W Polsce formalnym potwierdzeniem przesunięcia obowiązków raportowania ESG jest opublikowana 29 lipca 2025 r. w Dzienniku Ustaw ustawa wdrażająca dyrektywę „stop-the-clock”. Ustawa ta daje firmom, które miały rozpocząć raportowanie w latach 2026 i 2027, dodatkowe dwa lata na przygotowanie. W praktyce oznacza to, że dla tzw. „fali 2 i 3” – czyli dużych przedsiębiorstw nienotowanych na giełdzie oraz notowanych MŚP – obowiązek raportowania został przesunięty odpowiednio na 2028 i 2029 rok. Nie jest to jednak zaproszenie do wstrzymania wszystkich prac związanych z ESG. „Duzi” nadal będą się sprawozdawać i mogą prosić swoich mniejszych partnerów o dostarczenie danych.
Wymogi LCA i dyrektywa EUDR – nowe wyzwania na osi ESG
O ile zmniejszają się lub opóźniają wymogi związane z raportowaniem ESG, to zasadnicze kierunki pozostają bez zmian i szereg rozwiązań prawnych wymusza na firmach raportowanie w obszarze zrównoważonego rozwoju.
Wymogi LCA (Life Cycle Assessment)
Przykładem są wymogi LCA – Life Cycle Assessment.To nie tylko kolejny skrót, ale narzędzie pozwalające firmom ocenić rzeczywisty wpływ ich produktów i usług na środowisko na wszystkich etapach – od pozyskania surowców, przez produkcję, aż po utylizację czy recykling. Dla branż takich jak budowlana czy rolno-spożywcza LCA staje się coraz bardziej istotne w kontekście wymagań klientów oraz regulacji.
W praktyce oznacza to m.in.:
- wymóg śledzenia łańcucha dostaw,
- zakaz planowanej starości,
- konieczność weryfikacji dostawców przez platformy cyfrowe.
Dyrektywa EUDR (European Union Deforestation Regulation)
Na pograniczu ESG i prawa pojawiła się też dyrektywa EUDR (European Union Deforestation Regulation), która odcisnęła piętno na całej branży drzewnej i pokrewnych sektorach, łącząc ochronę klimatu z prawem do zrównoważonej produkcji.
Jej główne wymagania, obowiązujące od 2025 roku, obejmują:
- wdrożenie systemu należytej staranności w zakresie pochodzenia produktów,
- zbieranie i analizowanie informacji o geolokalizacji działek, historii deforestacji i legalności produkcji,
- zakaz wprowadzania na rynek UE towarów z terenów niedawno wylesionych (po 31 grudnia 2020 r.) lub przyczyniających się do degradacji lasów.
Choć „stop the clock” przesunął obowiązki raportowe, Unia Europejska nie zeszła z drogi do neutralności klimatycznej, a Zielony Ład pozostaje fundamentem transformacji (formalnie nie jest to zamknięty rozdział) – co oznacza, że firmy muszą się przygotować na rygorystyczne kontrole pochodzenia surowca i odpowiedzialność na każdym etapie łańcucha wartości.
Przegląd planowanych lub procedowanych wymogów raportowania ESG dla dużych firm i MŚP
|
Kategoria |
Duże firmy (>1000 pracowników) |
Małe i średnie firmy (<1000 pracowników) |
|
Obowiązek raportowania ESG |
Obowiązkowe dla wszystkich dużych przedsiębiorstw |
Dobrowolne; mogą korzystać ze standardu VSME |
|
Termin obowiązywania |
Fala 1 – 2026–2027; fale 2 i 3 przesunięte na 2028–2029 |
Dobrowolne; czas na wdrożenie systemów ESG wg standardu VSME |
|
Standardy raportowania |
ESRS (Europejskie Standardy Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju); audyt „limited assurance” |
VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for Micro and Small Enterprises) – uproszczony i dobrowolny |
|
Wymogi dodatkowe |
LCA (Life Cycle Assessment) – obowiązek oceny wpływu produktów w całym cyklu życia; dyrektywa EUDR – należyta staranność, zakaz wprowadzania towarów z terenów niedawno wylesionych |
LCA – opcjonalnie; dyrektywa EUDR – w zależności od łańcucha dostaw i rodzaju działalności |
|
Cel raportowania ESG |
Transparentność wobec interesariuszy, przewaga konkurencyjna, dostęp do kapitału i partnerów |
Budowanie przewagi konkurencyjnej, przygotowanie do ewentualnego obowiązkowego raportowania w przyszłości |
Zdobądź praktyczne umiejętności w zakresie raportowania ESG – weź udział w szkoleniach z ESG i przygotuj swoją firmę do wymogów prawnych i rynkowych.
Dlaczego nadal warto inwestować w ESG? Przykłady z branż
Na podstawie dotychczasowych doświadczeń – m.in. w branży rolno-spożywczej i budowlanej – widać wyraźnie, że wymogi ESG wykraczają poza same regulacje prawne. W sektorze spożywczym największe sieci handlowe już dziś oczekują od dostawców danych ESG, bez których trudno trafić na sklepowe półki, nawet oferując najlepsze produkty. Podobnie w budownictwie, gdzie certyfikaty takie jak BREEAM czy raporty emisji GHG stały się przepustką do kluczowych przetargów.
Inwestowanie w ESG to nie chwilowa moda, ale konieczność biznesowa — zwłaszcza że duzi gracze coraz częściej stosują model „nie kupię, jeśli nie pokażesz”, zamieniając to w najskuteczniejszy sposób selekcji partnerów.
Zaufaj ekspertom ECDF i przekształć wymogi ESG w realną korzyść
Niezależnie od ewolucji regulacji i uproszczeń w raportowaniu ESG, warto konsekwentnie budować strategię zrównoważonego rozwoju i transparentnego raportowania. Wdrażanie ESG staje się warunkiem pozyskania finansowania, partnerów, a niekiedy wręcz utrzymania się w łańcuchu dostaw.
ECDF oferuje wsparcie zarówno w analizie, wdrożeniu jak i raportowaniu ESG – pomagając firmom nie tylko spełnić obowiązki, ale przede wszystkim budować przewagę konkurencyjną w nowej rzeczywistości regulacyjnej. Zachęcamy do sprawdzenia oferty doradztwa ESG i skorzystania ze wsparcia ekspertów w praktycznym wdrożeniu wymogów.
Dzisiaj, dzięki zmianom w prawie i oparciu raportowania o uproszczony standard, raportowanie ESG jest dostępne także dla mniejszych podmiotów i nie wymaga ponoszenia gigantycznych kosztów.
Skontaktuj się z ekspertami ECDF – wspólnie przejdźmy drogę transformacji biznesowej.
Autor
Sławomir Labak | Konsultant ESG
